Đến Với Mắm, Cảm Nhận Lại Tình Yêu Xưa Cũ

---

Tui không biết mấy người có khi nào… đang ăn một miếng cơm bình thường thôi, rồi bỗng dưng đứng người vì cái mùi vị đó nó đưa mình quay lại thiệt xa – tới một cái bếp củi ám khói, tới tiếng má kêu vọng từ đầu hè, tới cái thời còn lấm lem chân đất chạy rong khắp xóm… Chỉ vì một chút mắm ruốc cháy sả ớt, một chén mắm kho để dành từ hồi Tết, hay chỉ đơn giản là giọt nước mắm đậm đà rưới lên chén cơm trắng.

Hồi đó nhà tui nghèo, mà nghèo kiểu không có gì để giấu. Nhưng trong cái nghèo đó, lúc nào bữa cơm cũng có tiếng cười. Má ngồi đầu mâm, ba bưng nồi cơm mới hấp ra từ nồi gang đen bóng. Tụi tui, ba đứa nhỏ, tranh nhau cái chỗ gần chén mắm ruốc cháy mà má mới kho. Trời ơi, cái mùi nó thơm tới mức bây giờ nghĩ lại còn nghe cay cay sống mũi…

Má hay nói, "Mắm ruốc phải làm hồi cuối năm, lúc ruốc đang mặn, đang thơm, chứ để qua Giêng là mất mùi." Mà má làm thì y như rằng có hũ mắm để dành tới tận tháng Tư, tháng Năm, đem ra xào lại với sả ớt, ăn với cơm nguội cũng ngon hết biết.

Ký ức trong chén cơm nghèo

Bữa cơm quê nghèo thiệt, chớ có bữa nào đầy ắp thịt cá gì đâu. Vậy mà hễ có chén nước mắm cốt má pha, vắt tí chanh, đâm vài trái ớt hiểm vô, là thấy bữa ăn như bữa tiệc. Ba ăn xong hay gật gù, “Nước mắm của má tụi bây là ngon nhứt xóm rồi.”

Còn tui, hễ chiều nào tan học về, nghe mùi mắm nêm má pha với thơm, tỏi, ớt bốc lên từ bếp là chạy xộc vô. “Má ơi, nay có rau luộc chấm mắm hả má?” – hỏi vậy chớ bụng thì cồn cào rồi.

Má cười, “Mắm nêm này làm hồi đầu mùa, để dành hoài không thiu. Má bỏ ít thơm vô cho mày dễ ăn.”

Mấy món mắm ngày xưa má làm không cầu kỳ. Toàn là mắm ruốc, mắm nêm, mắm cá linh, mắm cá cơm, có khi má còn đem kho với thịt ba chỉ hoặc xào với tóp mỡ. Mà sao nó đậm đà, nó mang cái tình của người nấu vô tới tận lòng mình. Tới giờ, ăn bao nhiêu thứ sơn hào hải vị, cũng không thấy “sướng cái bụng” bằng bữa cơm quê có mắm.

Tiếng mắm trong giấc mơ người xa quê

Tui đi xa xứ cũng gần chục năm. Ở Sài Gòn, ban đầu còn ráng làm món này món nọ cho giống má, nhưng làm hoài không ra. Mắm ngoài này nhiều lắm, nhưng không phải mùi mắm má làm. Có bữa nhớ quá, tui gọi điện về hỏi má:
– Má ơi, sao má kho mắm ruốc nó thơm dữ vậy?
– Ờ, thì mắm đó má phơi đúng nắng, xào bằng dầu đậu phộng, bỏ sả cây má tự trồng... Với lại, má kho bằng cái nồi đất hồi nội để lại.

Tui nghe mà muốn khóc. Không phải vì không làm được, mà vì hiểu ra: món mắm ngày xưa không chỉ có mùi – nó có cả ký ức. Có bàn tay má bếp than đỏ lửa, có tiếng má la “nãy giờ không coi chừng là khét mắm rồi!” và có cả tuổi thơ nằm đâu đó trong làn khói cay cay của bếp lửa quê nhà.

Mỗi lần về quê, tui chỉ xin má kho cho hũ mắm ruốc, làm ít mắm nêm, để đem theo. Lúc chia tay, má dúi vô tay: “Mắm này ăn dè nghen, má kho chín chắt nước lắm rồi đó. Bữa nào hết, kêu má gửi.”

“Con nít giờ ăn mắm mà ghiền luôn”

Thằng cháu tui – con nhỏ em kế – năm nay mới bảy tuổi. Vậy mà bữa nào có mắm ruốc xào sả là ăn tới ba chén cơm. Má cười hỉ hả:
– Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn. Hồi đó tụi bây chê mặn thấy mồ.

Tui ngồi nhìn nó vừa ăn vừa chấm chấm mắm vô trứng luộc, thấy thương muốn rơi nước mắt. Không phải vì món ăn đó ngon đến đâu, mà vì nó đang giữ lại một thứ gì đó đang dần biến mất – cái mùi quê, cái vị nghèo mà giàu tình, cái hồn của một vùng đất gói ghém trong từng hũ mắm nhỏ xíu.

“Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen…”

Mỗi lần mở hũ mắm má gửi, tui nghe tiếng má như văng vẳng bên tai. “Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen… Để dành ăn từ từ chớ có ăn ẩu.” Hồi nhỏ hay cãi: “Ăn hết rồi má làm nữa đi, má khó ghê!” Giờ mới hiểu, không phải má tiếc mắm, mà tiếc cái tình, tiếc công, tiếc luôn cả cái mùa xuân má dành ra làm từng hũ mắm bằng cả tấm lòng.

Mắm là ký ức, là máu thịt của quê hương

Có người từng hỏi tui, "Ủa chớ sao mắm, nước mắm gì đó, lại quan trọng với tụi bây dữ vậy?" Tui chỉ cười, "Vì tụi tui lớn lên từ mắm." Nghe thì mắc cười, nhưng thiệt tình là vậy.

Mắm đâu chỉ để ăn. Mắm là cái nết của má, cái hồn của xứ. Là lúc ba nhúng rau vô mắm rồi gắp cho má một cọng, là lúc má ngồi kho mắm vừa quạt lửa vừa kể chuyện xưa. Là lúc cả nhà quay quần bên mâm cơm, không có gì sang trọng, nhưng đầy tình nghĩa.

Có ai còn nhớ mắm xào sả ớt?

Có bữa về quê, tui thấy má xào mắm ruốc với sả ớt, cho thêm chút đường cho dễ ăn. Ăn vô miệng cái là nhớ cái thời đi học về đói meo, mở nắp nồi là thơm lừng, má gắp cho miếng mắm xào rồi nói: “Ăn đi con, chiều có rau muống luộc nữa.”

Tưởng chừng như bình thường lắm, mà đi đâu cũng không thấy lại được mùi mắm xào đó. Vì ngoài quê có cây sả già, có củ nén má trồng sau hè, có cái tay kho mắm của má – cái tay không đo không lường, mà mắm lần nào cũng vừa ăn.

Thèm một bữa cơm quê, thèm một tiếng “con ăn nữa hôn?”

Mấy năm nay má yếu dần, không làm mắm được như xưa. Tụi nhỏ ở nhà giờ cũng đặt mua thêm mắm về ăn, nhưng má hay dặn: “Đặt mắm cũng phải biết chỗ mà đặt, chớ ăn mắm dỏm, mất cả ký ức.”

Tui nghe xong, cười mà nước mắt cứ rơi. Bởi vì má nói đúng. Mắm đâu phải chỉ để ăn – mắm là một phần của má, một phần của thời gian không quay lại được. Là khi ai đó hỏi, “Con ăn nữa hôn?” – cái câu bình thường mà bây giờ nghe lại thấy nghẹn ngào quá đỗi.

---

Đến với mắm, là tìm lại tình yêu xưa cũ…

Có thể giờ mình sống ở thành phố lớn, bận rộn, xô bồ… Nhưng chỉ cần một chén mắm ruốc xào đúng kiểu, một hũ mắm nêm pha sẵn vị, hay giọt nước mắm cá cơm truyền thống rưới lên cơm trắng… tự nhiên mọi lo toan cũng dịu lại. Giống như có ai đó ở quê đang thầm nhắn, “Con ăn đi, mắm này má làm bằng cả tình thương đó.”

Nếu ai đó cũng như tui – từng có một tuổi thơ bên mâm cơm nghèo, từng lớn lên nhờ mắm, từng thấy mùi mắm là mùi của má, của quê, của yêu thương… thì hẳn sẽ hiểu tại sao có người đi đâu cũng thủ theo hũ mắm bên mình. Vì đó không phải là món ăn – đó là quê hương.

---

Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood
Hay vô coi ở huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.