HƯƠNG TRUNG – MẮM KHÔNG CHỈ LÀ GIA VỊ
Chiều nay, trời Sài Gòn đổ mưa rào bất chợt. Tiếng mưa gõ rào rạt ngoài cửa sổ khiến lòng tôi bỗng dưng chộn rộn. Tự nhiên lại nhớ má, nhớ cái bếp nhỏ sau hè, nhớ cái chạn gỗ xưa cũ mà mỗi lần mở ra là thơm nồng mùi mắm. Nhớ cả những bữa cơm nghèo mà đầy ắp tiếng cười, với món mắm kho nóng hổi bốc khói giữa bàn, mà đũa nào cũng tranh nhau gắp cho lẹ.
Người ta thường bảo, mắm là “quốc hồn quốc túy” của người Việt. Nhưng với tôi, mắm là cả một bầu trời ký ức. Là tiếng gọi “ăn cơm nghe con” vọng từ bếp, là ánh đèn dầu leo lét rọi lên mâm cơm chiều, là mùi thơm nồng nồng quyện khắp nhà, dai dẳng đến mức chỉ cần ngửi thấy đâu đó là tim lại rung lên như tiếng mẹ gọi.
1. Mắm ruốc và đôi đũa gắp vội
Còn nhớ hồi nhỏ, nhà tôi nghèo thiệt nghèo. Ba má làm ruộng, có năm trời hạn, cỏ cháy vàng cả cánh đồng. Nhưng nghèo mấy thì nghèo, má vẫn cố nấu bữa cơm cho tụi nhỏ đầy đủ món. Không thịt cá, thì có mắm ruốc xào sả ớt – thơm lừng, cay nồng, ăn với cơm nguội cũng hết sạch nồi.
Tôi nhớ rõ cái mùi đó – mắm ruốc Hương Trung má để trong keo thủy tinh, màu tím sẫm, mặn mòi mà đậm đà. Má bắt chảo lên bếp, phi mỡ heo với tỏi, sả băm nhuyễn, rồi cho mắm ruốc vô xào. Cái tiếng xèo xèo, cái mùi thơm bốc lên nghi ngút làm mấy anh em tôi bu lại như kiến. Má vừa đảo vừa rầy:
“Chưa ăn mà bu lại rồi, đợi má cho thêm ớt cho cay cay mới ngon.”
Còn nhớ thằng Út, ăn cay không nổi, mặt đỏ gay mà vẫn ráng gắp, cứ chấm mắm, hít hà rồi lại cười khoái chí:
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn.”
2. Nước mắm – giọt mặn nuôi lớn cả nhà
Nhà tôi không giàu, nhưng không bao giờ thiếu nước mắm. Mà là nước mắm thiệt nghen – cái loại màu nâu cánh gián, trong veo, thơm nức. Má hay nói:
“Nước mắm phải là nước mắm cá cơm Phan Thiết mới ra đúng vị. Mắm này nêm canh, chấm rau, kho cá... món nào cũng ngon hết.”
Tôi nhớ có bữa má kho cá nục với nước mắm, bỏ thêm trái ớt hiểm, mấy lát gừng, cá mềm mà chắc, nước kho sánh lại đậm đà. Cả nhà ăn đến miếng cơm cuối cùng vẫn chưa dứt. Má cười:
“Tụi bây ăn kiểu này chắc má phải kho thêm nồi nữa quá.”
Giờ đây mỗi lần nếm nước mắm ngon, tôi lại nhớ đến cái cảnh má ngồi ngoài hiên, rót nước mắm vô chai, dán miếng băng keo ghi “Mắm này dành Tết nghen!”. Chỉ mắm thôi mà cũng có “dành Tết”, vậy mới thấy quý biết mấy.
3. Mắm kho và những buổi chiều mùa đông
Ngày xưa ở quê, mỗi khi gió mùa về, má hay nấu mắm kho. Nồi mắm kho sôi lục bục trên bếp lò, thơm dậy cả xóm. Mắm cá linh, cá sặc nấu với thịt ba chỉ, cà tím, đậu bắp, bông súng... Cái vị mặn mòi xen lẫn chút ngọt hậu, chút cay cay nơi đầu lưỡi – ăn rồi nhớ mãi.
Hồi đó tôi không hiểu sao má hay nấu mắm kho vào những ngày mưa. Giờ mới biết, trong tiết trời se lạnh, món mắm kho như cái ôm ấm áp của má – vừa mặn, vừa đậm, vừa chan chứa tình thương.
“Ăn đi con, mắm này má nấu sáng giờ, để nóng ăn mới đã nghen.” – Giọng má vẫn còn vang bên tai.
4. Mắm nêm – món của sự gắn kết
Không phải ai cũng ăn được mắm nêm, vì mùi đặc trưng của nó. Nhưng một khi đã ăn quen, thì ghiền đến phát thèm. Má tôi hay làm món thịt luộc cuốn bánh tráng, chấm với mắm nêm pha tỏi ớt – trời ơi, ngon muốn rơi nước mắt.
Có lần anh Hai dẫn bạn gái về quê chơi. Má làm nguyên mâm bánh tráng cuốn. Cô kia lúc đầu lắc đầu:
“Dạ con không ăn được mắm nêm.”
Má chỉ cười hiền:
“Thử miếng thôi, má pha loãng rồi, không nặng mùi đâu con.”
Cô bạn thử một cuốn, rồi hai, rồi ba... cuối bữa quay sang má cười:
“Con ghiền mắm nêm rồi má ơi!”
Từ đó, cô ấy cứ gọi má là "má chồng tương lai", mà lần nào về cũng đòi ăn món đó.
5. Mắm xào sả ớt – món của ngày xa nhà
Lên Sài Gòn học, tôi xa bếp má, xa luôn cả mùi mắm. Có lần nhớ quá, gọi về hỏi má:
“Má ơi, mắm ruốc xào sao cho ngon vậy má?”
Má cười trong điện thoại:
“Con xào vậy nè, lấy chút mắm Hương Trung má gửi, phi tỏi với sả, rồi quẹt chút mắm, bỏ chút đường vô, cay cay mặn mặn là ăn hết nồi cơm liền.”
Tôi làm theo, cái mùi mắm ruốc bốc lên, tự dưng nước mắt trào ra. Không biết vì cay ớt, hay vì nhớ má quá.
6. Mắm – không chỉ là gia vị, mà là tình thân
Người ta giờ ăn sang, ăn nhà hàng, sợ mắm, chê mùi. Nhưng với tôi, mắm là cả ký ức quê nhà. Là tình má gói trong từng keo mắm gửi lên phố. Là lời dặn dò giản dị:
“Con nhớ ăn mắm cho chắc bụng, dễ nuốt cơm, đừng ăn mì gói hoài.”
Lớn lên, tôi mới hiểu – má không chỉ gửi mắm, mà gửi cả quê hương, gửi tình thương, gửi cái hồn của người đàn bà quê biết vun vén từng giọt mắm cho bữa cơm đủ đầy.
7. Ký ức trong từng giọt mắm
Có một chiều cận Tết, tôi về quê. Má ngồi ngoài hiên, cẩn thận mở nắp hũ mắm ruốc, quẹt thử rồi nói:
“Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen. Năm nay má làm nhiều hơn chút, gửi lên cho tụi bây.”
Tôi nhìn bàn tay gầy guộc của má, ngón tay thâm mùi mắm, lòng bỗng nghèn nghẹn. Má không nói lời yêu thương, không ôm ấp nồng nàn. Má thương con bằng cách làm mắm, kho cá, luộc rau, chan nước mắm... Những điều giản dị mà thiêng liêng.
8. Mắm – giữ hồn quê giữa phố
Ở phố giờ cũng có bán mắm – mắm ruốc, mắm nêm, nước mắm truyền thống… Nhưng không phải chỗ nào cũng ra được cái vị quê như má làm. May thay, tôi tìm được mấy hũ mắm Hương Trung – vị mặn mòi, thơm nức, chan lên cơm trắng hay chấm thịt đều thấy đúng gu má nấu.
Có lần tôi mua, má coi rồi gật gù:
“Ừ, mắm Hương Trung này giống hương vị quê mình, làm kỹ lắm.”
Từ đó, má tôi mỗi lần muốn ăn mắm ngon, lại nhắc:
“Con đặt mắm giùm má đi, bữa má ăn hết hũ rồi.”
9. Lời nhắn gửi cuối cùng – cho những ai thương mắm như thương má
Nếu bạn từng lớn lên từ một vùng quê, từng ăn bữa cơm chỉ có cơm trắng và mắm kho, từng được má gắp cho miếng cá kho mặn thơm, từng nghe tiếng gọi từ bếp: “Vô ăn cơm nghe con!” – thì chắc bạn hiểu, mắm không chỉ là gia vị. Mắm là hương quê. Mắm là tình thân. Mắm là những gì gần gũi nhất, thiêng liêng nhất trong lòng người Việt.
Đôi khi, trong cuộc sống hối hả này, chỉ cần một chén mắm ruốc chan cơm nóng, một miếng dưa leo chấm mắm nêm cay... là đủ để lòng dịu lại, để ký ức trôi về như dòng sông quê mỗi chiều lặng lẽ.
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: 🛒 shopee.vn/huongtrungfood
Hay vô coi ở 🌐 huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook 👉 facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Hương Trung – Mắm không chỉ là gia vị. Đó là hồn quê, là tình má, là ký ức không phai.
Nhận xét
Đăng nhận xét